« حیدرآباد در یک نگاه »
مقدمه
سركنسولگري
جمهوري اسلامي ايران در حیدرآباد در سال1350 تاسیس گردید. مهمترین هدف این اقدام،
تعمیق و گسترش روابط سیاسی، فرهنگی و اقتصادی دیرینه کشورمان با این بخش از هند
بوده است. پنچ ایالت جنوبی هند شامل اوریسا(38 میلیون نفر)،آندراپرادش(80 میلیون
نفر)، کارناتاکا (55 میلیون نفر)، تامیل نادو(65 میلیون نفر) و کرالا (33 میلیون
نفر) در حوزه فعالیت این نمایندگی قرار دارند .
به این ترتیب
جمعیت تحت پوشش این نمایندگی حدود 300 میلیون نفر می باشد.
آشنایی با ایالت آندرا پرادش و شهر حیدرآباد
ايالت آندراپرادش به مركزيت حيدرآباد از ايالات جنوبي هند محسوب مي شود. شهر حيدرآباد مركز ايالت آندراپرادش يكي از 5 شهر بزرگ هند مي باشد. وسعت ايالت آندراپرادش 275068 كيلومتر مربع بوده و از اين حيث نیز پنجمين ايالت هند محسوب مي شود. جمعيت تقريبي اين ايالت نيز 80 ميليون نفر است كه بر اساس آمار رسمي 15 درصد و بر اساس آمار غير رسمي بیش 30 درصد آن مسلمان مي باشند كه از اين تعداد حدود 500 هزار نفر شيعه هستند. جمعيت حيدرآباد نيز بالغ بر 8 ميليون نفر است كه بیش از 50 درصد آن مسلمان و 350 هزار نفر آن شيعه مي باشند. همچنين ايالت آندراپرادش از سه بخش تلنگانا، رايالاسيما و آندراي ساحلي تشكيل شده كه شهر حيدرآباد در بخش تلنگانا قرار گرفته است.
اين شهر به جهات مختلف سياسي، فرهنگي، تاريخي، علمي و اقتصادي از شهرهاي مهم هند و يكي از قطب هاي اقتصادي، سياسي در جنوب اين كشور مي باشد. سابقه 500 ساله حضور ايرانيان در اين منطقه، عامل مهمي در ايجاد تحولات سياسي، اقتصادي و فرهنگي در جنوب هند شده به طوري كه امروزه هيچ مورخ و باستان شناسي نمي تواند بدون در نظر گرفتن نقش ايرانيان و پادشاهان مسلمان و شيعه مذهب ايراني در اين منطقه تصوير كامل و درستي از وضعيت گذشته و حال منطقه ارائه كند. اثرات اين حضور تاريخي را مي توان در معماري، زبان، فرهنگ، هنر و ديگر ابعاد زندگي مردم جنوب هند به خوبي مشاهده نمود. نكته قابل توجه در اين حركت تاريخي، پيدايش حكومت هايي الهام گرفته از انديشه هاي اسلامي است كه به نوعي مبين انديشه تمدن ساز اسلام است و برداشتي حكومتي از اسلام را به منصه ظهور رسانده است و اين موضوع مي تواند عاملي مهم براي تحقيق و مطالعه بيشتر در تاريخ اين بخش از هند باشد.
توسعه شهر حیدرآباد
طي 15 سال گذشته توسعه شهر حيدرآباد در تمامي جهات سرعتي فزاينده يافته و اين امر به خاطر توجه روز افزون شركت ها و بنياد هاي علمي و فرهنگي كشورهاي مختلف به اين منطقه است. هر ساله تعداد زيادي از هيأت هاي سياسي، اقتصادي و فرهنگي از كشورهاي مختلف و از جمله جمهوري اسلامي ايران از اين شهر بازديد مي نمايند. علاوه بر ايران، اخیراٌ آمریکا سرکنسولگری خود را در حیدرآباد افتتاح نموده و برخي از كشورها نظير فرانسه،آلمان،انگلستان کانادا و فدراسیون روسیه در اين شهر دفاتر فرهنگي و اقتصادی دارند و تعدادي هم نظیر استرالیا، نیوزیلند، عربستان و یمن و غیره در حال افتتاح دفاتر فرهنگی، آموزشی، تجاري و غيره هستند.
لازم به ذکر است این شهر یکی از منابع اصلي تهيه مواد دارويي كشورمان مي باشد و طي سال هاي گذشته شركت هاي فناوري اطلاعات و ديگر رشته هاي فني در اين حوزه نقش موثري در صدور خدمات فني مهندسي به جمهوري اسلامي ايران داشته اند.
وضعيت اقتصادي
كشاورزي، دام پروری و مرغداري بخش اصلي اقتصاد اين ايالت را تشكيل مي دهد. چهار پنجم تنباكوي هند در ايالت آندراپرادش توليد مي شود، ضمن آنكه اين ايالت يكي از مناطق اصلي توليد برنج، دانه هاي روغني، نيشكر، حبوبات و فلفل نيز هست. اين ايالت داراي منابع معدني مختلف از جمله طلا، الماس، منگنز، آهن، كروم، مس، سرب، روي، ذغال سنگ و پنبه نسوز مي باشد. همچنين در اين ايالت صنايع مختلفي از جمله صنايع كشتي سازي، هواپيما سازي، تجهيزات الكترونيكي، ماشين سازي و داروسازي وجود دارد. اين ايالت همچنين از قطب هاي فناوري اطلاعات هند و جهان محسوب مي شود.
حجم روابط اقتصادی ایالت آندراپرادش با جمهوری اسلامی ایران در سال گذشته حدود 400 میلیون دلار بوده که عمدتا شامل صادرات مواد اولیه دارو، سنگ گرانیت، قطعات ماشین آلات و لوازم یدکی،صدور خدمات فنی و مهندسی و غیره بوده است در مقابل از ایران مواد پتروشیمی ، مواد شیمیایی ، خشکبار ،خرما و قیر وارد و همچنین برخی شرکت های ایرانی نیز در زمینه اجرای طرح های راه سازی در این ایالت و ایالت های همجوار فعال می باشند. لازم به ذکر است حجم روابط اقتصادی با پنج ایلت جنوبی هند بالغ بر یک میلیارد دلار می گردد.
آب و هوا و پوشش گياهي
ايالت آندراپرادش به دليل مجاورت با خليج بنگال گرم و مرطوب است و در قسمتي از سال ( ژوئن، جولاي و اگوست ) باران هاي موسمي در منطقه مي بارد كه معمولاً خسارات زيادي را به دنبال دارد. اين ايالت داراي سه فصل زمستان معتدل مرطوب، تابستان خشك و فصل بارانی مي باشد . حداکثر دما بين 23 تا 48 درجه و حداقل آن بين 13 تا 22 درجه مي باشد. يك چهارم كل مساحت ايالت از جنگل پوشيده شده و داراي درختان ساج، انبه، بامبو و ديگر گياهان محلي مي باشد.
تاریخ سیاسی منطقه دکن
در قرن هفتم هجري قمري ( قرن 13 ميلادي) پس از آنكه نواحي شمال هند ابتدا توسط سلطان محمود غزنوي و سپس به وسيله سلطان معزالدين محمد غوري به تصرف مسلمانان درآمد و قطب الدين آيبك با شكست«پريتوي» آخرين "ماهاراجه" دهلي، سلسله سلاطين مسلمان دهلي را در پايتخت سرزمين افسانه اي هند مستقر كرد راه حركت مذاهب و تفكر اسلامي به سمت سرزمين هاي جنوبي و مياني شبهقاره هموار شد و در قرون بعد به تدريج حكومت هاي محلي اسلامي در نواحي جنوب و مركزي هند تاسيس شد. اين حكومت ها تماماً پيوندهاي خوني و يا فكري و فرهنگي با جامعه ايراني، اسلامي و شيعي داشتند و بيشتر آنها در منطقه دكن متمركز بودند. در گذشته به بخش جنوبي شبه جزيره هند«دكن» گفته مي شد و اين بخش يك سرزمين مستقل به شمار مي رفت. منطقه دكن شامل سرزمين هاي "ماهاراشترا"، "كارناتاكا"، "تلنگانا" و "آندرا" مي شد كه با توجه به تقسيمات ايالتي فعلي تقريبا 3 ايالت جنوب هند را شامل مي شده است.
خاندان «بهمني» ها يكي از مهمترين سلسله هاي حاكم در دكن بودند كه از اعقاب علاء الدين حسن بهمني افغان به شمار مي رفتند و نسب خود را به بهمن پسر اسفنديار از سلسله كيانيان ايران ميرساندند و حدود190سال از 748 تا 934 قمري بر اكثر نواحي دكن فرمانروايي مي كردند. خاندان بهمني با علاقه فراواني كه به فرهنگ فارسي و عرفاي ايراني داشتند بسيار كوشيدند كه به حضور شاه نعمت اله ولي و خواجه شمس الدين حافظ شيرازي در دربار خود مفتخر گردند، اما توفيق نيافتند. اين سلسله جشن ها و اعياد ايراني از جمله نوروز را با شكوه فراوان برگزار مي كردند.
يكي ديگر از حكومت هاي محلي كه پيش از انقراض بهمني ها در اوايل قرن دهم هجري قمري در سرزمين فعلي دكن (كه اينك ايالت آندراپرادش را شامل مي شود) شكل گرفت و حدود 200 سال دوام آورد، سلسله « قطب شاهيان» بود كه مركز آن در قلعه گلكنده قرار داشت و موسس آن سلطان قلي همداني بود كه از همدان ايران و از ترك هاي بهارلو و از اعقاب قرايوسف و اسكندر، از پادشاهان قراقويونلو به شمار مي رفت. وي همراه عمويش الله قلي به هند مهاجرت كرد و از سرداران بزرگ محمد شاه سوم بهمني محسوب مي شد و در سال 842 شمسی موفق به دفع شورش منطقه تلنگانا در دكن شد و به همين جهت چندي بعد در سال 897 شمسی همزمان با پادشاهي شاه اسماعيل اول صفوي با لقب قطب الملكي استقلال خود را در گلكنده اعلام و سلسله قطب شاهيان را تاسيس كرد. در سال 1066 هجری شمسی اين شهر جديد توسط لشكر اورنگ زيب امپراطور گوركاني هند فتح شد و حكومت قطب شاهيان به پايان رسيد.
قلعه
گلكنده كه روزگاري از شهرهاي مشهور مشرق زمين و اطراف آن از مراكز اصلي توليد و
تجارت الماس و سنگ هاي گرانبهاي هند به شمار مي رفت هم اكنون در شهر حيدرآباد واقع
شده است. الماس كوه نور كه اينك بر تارك تاج سلطنتي انگلستان مي درخشد در سال 1035
شمسی از همين ناحيه بدست آمد كه در آن تاريخ 787 قيراط وزن داشت. اين الماس توسط
ميرزا محمد مير جمله وزير مشهور ايراني عبدالله قطب شاه به شاه جهان پادشاه گوركاني
هند تقديم شد و در آنجا ماند و در سال 1117 شمسی به دست نادر رسيد.
بعد از آنكه خبر جلوس شاه اسماعيل صفوي بر تخت سلطنت ايران منتشر شد سلطان قلي قطب شاه كه او را مرشدزاده خود مي دانست در خطبه نام مرشد خود را مقدم بر اسم خود گردانيد و نام خلفاي سه گانه را به تدريج از خطبه ساقط كرد. قطب شاهيان با توجه به سابقه قوميت و وطن دوستي و علائق مذهبي روابط بسيار نزديكي با دربار ايران و شاهان صفوي برقرار نمودند و در برابر دشمنان از آنان ياري مي خواستند.
معروف ترين فرمانرواي اين سلسله محمد قلي قطب شاه پنجم بود كه به مدت 32 سال حكومت كرد و زمان وي اوج بالندگي سلسله قطب شاهيان به شمار مي رود. از مهمترين اقدامات وي بناي شهر فعلي حيدرآباد در آغاز هزاره دوم هجري در نزديكي قلعه گلكنده بود كه اكنون پنجمين شهر مهم و بزرگ هند است. وي در دوران حكومت خود به ترويج زبان فارسي در منطقه دكن اهتمام ورزيد و خود به زبان تلگو (زبان محلي ايالت آندراپرادش) و زبان فارسي شعر مي گفت. به طوري كه او را موسس ادبيات دكني ناميده اند. از شخصيت هاي معروف دربار وي مير محمد مومن استرآبادي است كه خواهر زاده ميرفخرالدين سماكي، فاضل خوش قريحه و مربي و معلم شاهزاده سلطان حيدر ميرزا، فرزند شاه طهماسب صفوي بود.
در زمان محمد قلي قطب شاه، روابط سياسي ميان دكن و ايران بسيار نزديك بود و سفيراني همچون «اسد بيك كرك يراق تبريزي» و«اغرلو سلطان» از دربار ايران به حضور وي رسيدند و از جانب دكن نيز «حاجي قنبر علي» و «قاضي مصطفي و مهدي قلي» به دربار شاه عباس صفوي گسيل شدند و مكاتباتي ميان شاهان صفوي و امراي دكن صورت گرفت. سلطان محمد قطب شاه، نوه ابراهيم قلي ششمين فرمانرواي دكن از سلسله ايراني الاصل و شيعه قطب شاهي به شمار مي رود كه تحت تعاليم و تربيت ميرمومن استرآبادي رشد كرد و بزرگ شد و از اميران بسيار مومن و ديندار اين خاندان محسوب ميشود كه "مكه مسجد"، بزرگترين مسجد جنوب هند را در سال 996 شمسی در حيدرآباد بنا نمود. وي از نسخه شناسان خبره كتاب هاي خطي به شمار مي رفت. وي در دوران حكومت 14 ساله خود اهتمام فوق العاده اي در ترويج مذهب تشيع و زبان فارسي به عمل آورد.
در دوران وي چند سفير از جمله حسين بيك قبچاني و قاسم بيك از سوي شاه عباس به حيدرآباد آمدند و پيام هاي وي را تسليم نمودند و متقابلا سلطان محمد قطب شاه نيز محمد ابن خاتون عادلي را (كه اصالتاً ايراني بود و بعداً به مقام صدارت قطب شاه رسيد ) به دربار شاه عباس روانه كرد.
در دوره 46 ساله حكومت پسر وي (عبدالله قطب شاه) قلمرو قطب شاهيان وسعت بيشتري يافت اما در سال هاي 1015 تا 1035 شمسی قلعه گلكنده تحت فشار شديد قشون حكام مغول دهلي قرار گرفت و خسارات بسياري به بار آمد و از اين زمان است كه سلسله قطب شاهيان به علت درگيري با دربار دهلي رو به افول گذاشت. بويژه آنكه عبدالله قطب شاه تحت فشار شاه جهان، پادشاه گوركاني هند مجبور شد تا نام ائمه اطهار و نيز نام والي ايران را از خطبه هاي نماز جمعه حيدرآباد حذف كند. با اين حال روابط عبدالله قطب شاه با دربار ايران بسيار صميمانه بود و مبادله سفير بين دو كشور ادامه يافت.
در سال 1066 هجری شمسی اين شهر جديد توسط لشكر اورنگ زيب امپراطور گوركاني هند فتح شد و حكومت قطب شاهيان به پايان رسيد.در سال 1103 شمسی نظام الملك آصف جاه با استفاده از ضعف حكومت مركزي، منطقه تحت سلطه خود و از جمله حيدرآباد را مستقل اعلام نموده و سلسله نظام شاهيان حيدرآباد را بنيان گذارد كه تا زمان استقلال هند در سال 1327شمسی پا برجا ماند. در سال 1332 شمسی طي تقسيمات كشوري جديد دولت هند، ايالت آندراپرادش به مركزيت حيدرآباد تشكيل گرديد.
لازم به ذکر است معماران ايراني شهر حيدرآباد تلاش نمودند تا شهر حيدرآباد را مشابه شهر اصفهان بنا كنند و به همين خاطر نام دوم شهر حيدرآباد "اصفهان نو" مي باشد زيرا سبك معماري اصفهان در آن مشاهده مي شود.
پس از فروپاشي حكومت گوركانيان در دهلي حكومت پادشاهان نظام در جنوب هند (دكن) مركزي براي تجمع هنرمندان و دانشمندان، محل رونق و شكوفايي فرهنگ و هنرهاي اسلامي گرديد. وجود معادن متعدد سنگ هاي قيمتي در اين ناحيه ثروت بي حسابي را در اختيار حكومت نظام در حيدرآباد قرار داد تا به راحتي بتوانند مشوق و حامي هنرمندان و دانشمندان باشند.
در اوايل قرن 19 ميلادي پادگاني در خارج از شهر حيدرآباد توسط نيروهاي ارتش انگليس بر پا گرديد كه به نام حاكم وقت سلسله نظام شاهي يعني "سكندرجاه" آن را "سكندرآباد" نام گذاري كردند. به تدريج در اطراف اين پادگان شهري به همين نام ايجاد گرديد و امروزه هر چند اين دو شهر (حيدرآباد و سكندرآباد) كاملا به هم متصل شده اند ولي هنوز هويت مستقل خود را حفظ كرده اند.
حكومت نظام حيدرآباد پس از استقلال هند نيز تا مدتي ادامه داشت و با تقسيم هند به دو كشور هند و پاكستان عثمان علي خان حاكم وقت سلسله نظام خود را هم پيمان پاكستان اعلام نمود ولي به علت درگيري هاي قومي و نيز حمله نظامي دولت مركزي هند ناحيه تحت حكومت وي تصرف و اين ناحيه ضميمه خاك هندوستان گردید و حكومت نظام بر چيده شد.
شهر 8 ميليون نفري حيدرآباد بويژه بخش قديمي آن كه در حاشيه رود موسي قرار دارد، با فرهنگ غني و شكوفاي اسلامي خود چهره خاصي در ميان شهرهاي هندوستان دارد. بناهاي عظيم و با شكوه اسلامي، مساجد و بانوان محجبه اين شهر حكايت از عمق فرهنگ اسلامي در اين شهر داشته و شهر حيدرآباد را به عنوان يك شهر اسلامي- ايراني معرفي مي كند.
نفوذ تشیع و فرهنگ ایران در منطقه دکن
سلاطين منطقه دكن و بويژه قطب شاهيان وزراء و مقامات بزرگ خود را اغلب از ميان ايرانيان مهاجر كه شخصيتهاي علمي و فرهنگي بودند برمي گزيدند و مقام «ميرجملگي» و «پيشوايي» يا وزارت اعظم و نيز دبيري و منصب «سرخيلي» كه نيابت وزير اعظم شمرده مي شد، اغلب در اختيار ايرانيان حيدرآباد و گلكنده بود. از جمله اين رجال مي توان از شاه ميرزاي اصفهاني طباطبايي، وزير ابراهيم قلي قطب شاه و نيز مير محمد مومن استرآبادي، وزير معروف محمد قلي قطب شاه و همچنين ميرزا محمد سعيد ميرجمله، وزير مقتدر عبداله قطب شاه نام برد. همچنين بسياري از ايرانيان مهاجر از جمله ميرزا روزبهان صفاهاني، مير فصيح الدين محمد تفرشي، سيد عبداله مازندراني و مير محمد سعيد اردستاني در زمان عبداله قطب شاه به منصب جليل القدر سر خيلي رسيدند.
· زبان و شعر فارسي
در زمان قطب شاهيان بسياري از رجال سياسي، علمي، ادبي و ديگر اقشار مردم از ايران به حيدرآباد آمده و در آنجا اقامت گزيدند. قدر شناسي قطب شاهيان از زبان و ادب فارسي نيز از عوامل عمده مهاجرت اين اقشار بود. در حيدرآباد مراكز مهمي براي تدريس زبان فارسي تاسيس شد كه مورد حمايت اشراف محلي و ايرانيان قرار گرفت. در اين هنگام فارسي زبان رسمي منطقه دكن بود و تمامي نامه ها و فرمان هاي حكومتي به زبان فارسي نوشته مي شد. در بالاي اكثر بناها و عمارت هاي تاريخي ساخته شده در اين دوره، كتيبه هاي فارسي قرار دارد. اكثر پادشاهان قطب شاهي نيز خود اهل شعر و ادب بوده و به همين خاطر علماء اسلامي، شعرا و اهل ادب در آن عصر در دربار پادشاهان قطب شاهي جايگاه ويژه اي داشتند. همين موضوع موجب شده بود كه شهر حيدرآباد به عنوان مركز فرهنگي اسلامي در جنوب هند داراي بزرگترين كتابخانه هاي كتب خطي فارسي و عربي گردد به طوري كه حتي امروز پس از گذشت چند قرن ده ها كتابخانه كتب خطي و صد ها هزار كتاب مرجع و دست نوشته خطي در اين شهر وجود دارد كه كماكان محققين سراسر جهان را به حيدرآباد محتاج مي نمايد .
برخي از اين پادشاهان مانند محمد قلي و جمشيد قلي پسر سلطان قلي ( كه مدت كوتاهي حكومت كرد ) به زبان فارسي شعر مي گفتند. بسياري از اشعار آنها هنوز باقي است و در سال هاي گذشته مجموعه اشعار مير عثمان علي خان با همت سركنسولگري جمهوري اسلامي ايران در حيدرآباد به چاپ رسيد. پيشرفت زبان و ادبيات فارسي در زمان محمد قلي قطب شاه به اوج خود رسيد به طوري كه برخي معتقدند محيط ادبي دكن در آن دوران از اصفهان نيز ممتاز تر بوده است. بيشتر اصطلاحات اداري و اجتماعي و مدني در اين زمان به زبان فارسي بوده و حتي اصطلاحات موسيقي نظير پرده، مقام، خسوراني، بربط، عود، دف، سرنا و غيره در دكن رواج داشته است. همچنين آداب و رسوم ايراني كه در جشن ها و سوگواري ها مرسوم است نيز در فرهنگ مردم منطقه دكن وارد و مرسوم شده بود.
· معماري
فرهنگ معماري قطب شاهيان همچون معماري ساير سلسله هاي مسلمان هند از اصلاحات و تعبيرات فارسي سرشار است و بناهاي مختلف و قسمت هاي گوناگون آنها همگي با لغات و كلمات فارسي شناخته مي شد. براي مثال در نامگذاري بخش هاي مختلف قلعه گلكنده و شهر حيدرآباد از كلماتي مانند جمعه مسجد، بالا حصار، سلاح خانه، عاشورخانه، فيل خانه، چهار منار، چهار كمان، عزاخانه، ديوان خاص، ديوان عام، دولت خانه، ابرايم باغ، باغ گلشن، باغ عام، كوه طور و صدها كلمه فارسي ديگر استفاده مي شد.
کتابخانه های شهر حیدرآباد
شهر حيدرآباد به واسطه محوريت ويژه فرهنگي خود در جنوب هند و حاكميت پادشاهان مسلمان در چند قرن گذشته، مركزي براي جمع آوري كتاب هاي ارزشمند اسلامي و چاپ و ترجمه اين كتاب ها به زبان هاي اردو، هندي و ديگر زبان هاي متداول هند بوده است. همين امر موجب شده كه در حال حاضر نيز هزاران جلد از نسخ خطي به زبان هاي فارسي، عربي و اردو در كتابخانه هاي دولتي و شخصي اين شهر يافت شود. در سالهاي اخير با كمك نهادهاي فرهنگي ايراني مستقر در هند تلاش هاي موثري براي حفظ و مرمت اين كتب صورت گرفته است. در اينجا برخي از كتابخانه هاي مهم اين شهر را معرفي مينماييم:
1- كتابخانه كتب شرقي ( اورينتال ): اين كتابخانه كه بزرگترين مجموعه نسخ خطي شهر حيدرآباد مي باشد در ساختماني كه در مجموعه دانشگاه عثماينه واقع شده قرار دارد و يكي از كتابخانه هاي دولتي ايالت آندراپرادش محسوب مي شود. در اين كتابخانه بيش از 28 هزار جلد كتاب خطي به زبان هاي فارسي، عربي، اردو، هندي، سانسكريت و تلگو نگهداري مي شود و كار مرمت، تهيه ميكروفيلم و فهرست نويسي كتاب هاي اين كتابخانه با مشاركت جمهوري اسلامي ايران از ابتداي سال 1386 آغاز و همچنان ادامه دارد.
دو هیأت بلند پایه فرهنگی کشورمان که در ماههای بهمن و اسفند از این کتابخانه دیدار داشتند، بر اهمیت احیاء و مرمت آثار این کتابخانه که با مشارکت کشورمان انجام می شود، تأکید نمودند. تاکنون بیش از 50% آثار این کتابخانه احیاء و مرمت شده است.
2- كتابخانه مركزي دولت آندراپرادش (آصفيه ): ساخت بناي اين كتابخانه در سال 1311 شمسی در دوره حكومت نظام آغاز گرديد و در سال 1315 کتابخانه آصفیه كار خود را شروع کرد. در سال 1346 شمسی بيش از 17 هزار كتاب نادر خطي اين كتابخانه كه متعلق به قرون پنجم و ششم هجري مي باشد به كتابخانه كتب شرقي (اورينتال ) منتقل گرديد. در حال حاضر اين كتابخانه داراي بيش از 466 هزار جلد كتاب چاپي به زبان هاي هندي، انگليسي، فارسي، تلگو، عربي، تاميلي و اردو مي باشد كه از سال 1339 شمسی دسترسي عموم مردم به اين كتاب ها آزاد اعلام شد اما در عين حال اجازه خروج كتاب از كتابخانه داده نمي شود. كار ديجيتالي نمودن كتب كتابخانه آصفيه با همكاري كتابخانه دانشگاه كارنيج ملون آمريكا مدتي قبل آغاز گرديده و در حال حاضر نيز ادامه دارد.
3- كتابخانه دانشگاه عثمانيه: ساختمان كتابخانه مركزي دانشگاه عثمانيه كه خود يكي از ابنيه تاريخي شهر حيدرآباد است علاوه بر دارا بودن هزاران جلد كتاب علمي، بيش از 8 هزار كتاب خطي را نيز در خود جاي داده كه از اين تعداد قريب به 5 هزار جلد آن از نسخ خطي فارسي ميباشد.
4- كتابخانه موزه سالار جنگ: اين كتابخانه نيز يكي از مجموعه هاي بي نظير نسخ خطي و چاپي است. در كتابخانه اين موزه بيش از 50 هزار جلد كتاب وجود دارد كه حدود 9 هزار جلد آن كتاب هاي خطي و اغلب آنها به زبان فارسي است.
هیأت بلند پایه فرهنگی کشورمان به ریاست جناب آقای اشعری مشاور محترم رئیس جمهوری و رئیس کتابخانه، اسناد و آرشیو ملی کشور مان در اوایل اسفندماه 1387 از کتابخانه موزه سالار جنگ بازدید و با آقای احمد علی معاون کتابخانه و موزه سالار جنگ پیرامون روابط دو جانبه و راههای گسترش آن گفتگو نمودند.
5- كتابخانه اداره ادبيات اردو: اداره ادبيات اردو در سال1309 شمسی با هدف ترويج زبان و ادبيات اردو و تاليف كتب مورد نياز اين زبان تاسيس گرديد. در حال حاضر علاوه بر آموزش زبان اردو در كتابخانه اين مركز بيش از 3800 جلد كتاب خطي وجود دارد كه بيش از 1600 جلد آن به زبان فارسي و مابقي به زبان هاي اردو، اردوي دكني و عربي مي باشند. در سال 1385شمسی بخشي از كتب و اسناد تاريخي موجود در اين كتابخانه با كمك جمهوري اسلامي ايران مرمت گرديد.
مراکزعلمی و تحقیقاتی شهر حیدرآباد
· مركز دائره المعارف دانشگاه عثمانيه:
شهر حيدرآباد در تمام دوره هاي تاريخي در گسترش و پيشرفت علوم و هنرهاي مختلف از ساير مناطق هند ممتاز بوده است. در سال 1267 شمسی در زمان فرمانروايي نظام ششم، مير محبوب علي خان با وساطت و همفكري حافظ محمد انوارالله خان مسئول جامعه نظاميه شهر حيدرآباد و مولانا عبدالقيوم موسسه اي به نام دائره المعارف در شهر قديم نزديك مسجد چوك بنا شد. از آن تاريخ به بعد اعضاي اين پژوهشكده با فعاليت كامل تحت رياست نواب وقارالملك كار را شروع كردند و تا زمان مرگ نظام ششم در سال 1290 شمسی در حدود 30 نسخه نادر و ناياب خطي را چاپ كردند و با دقت نظر و موشكافي بعد از تصحيح و تعليق و حاشيه نويسي آن را منتشر كردند. از جمله اين كتاب ها كنزالعمال علي متقي در 8 مجلد، تذكره الحافظ شمس الدين ذهبي در 4 مجلد، استيعاب ابن فرطبي در دو مجلد و مسند ابي داود مي باشد. اين كار در سال هاي بعد ادامه يافت و دوران فرمانروايي ميرعثمان علي خان يكي از دورانهای طلايي نشر كتب نفيس اسلامي مي باشد.
در موسسه دائره المعارف عثماني بخشي به نام دارالتصحيح وجود دارد كه در آن دانشمندان و پژوهشگران كار تصحيح نسخه هاي نادر را انجام مي دهند. در سال 1352 شمسي اين موسسه با توافق دانشمندان سوري، مصري، حجاز، عراق و مستشرقين اروپايي برنامه اي را تنظيم نمود كه بر اساس آن 140 كتاب نادر در زمينه هاي مختلف علوم و هنر كه اهميت فوق العاده اي داشت توسط اين مركز تصحيح گرديده و به چاپ رسيد. اين موسسه يكي از موسسات فرهنگي معروف و شناخته شده در سطح بين المللي مي باشد كه در زير مجموعه دانشگاه عثمانيه به فعاليت مشغول است و به اعتراف دانشمندان خدمات بزرگي به جهان اسلام ارائه نموده است.
دو هیأت بلند پایه فرهنگی کشورمان به ریاست جناب آقای مصطفوی مشاور رئیس جمهوری و رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و جناب آقای اشعری مشاور رئیس جمهوری و رئیس کتابخانه، اسناد و آرشیو ملی کشورمان در ماههای بهمن و اسفند 1387 از این مرکز بازدید و با رئیس آن ملاقات و پیرامون گسترش روابط دوجانبه گفتگو نمودند.
· هاي تك سيتي
علاقه دولت هند در ايجاد شغل و بهبود وضع اقتصادي مردم از يك طرف و وجود نيروي انساني فراوان آشنا به زبان انگليسي از طرف ديگر موجب شد تا دولت هند به صنعت نرم افزاري توجه ويژه اي نموده و زمينه هاي توسعه آن را فراهم آورد. در همين زمينه دولت هند طرح هايي را در قالب پارك هاي نرم افزاري (STPI ) برنامه ريزي و اجرا نمود. يكي از اين پروژه هاي مهم Hi Tech City يا پارك فناوري حيدرآباد مي باشد كه داراي 3 فاز است.
فاز اول در بر گيرنده برج cyber (عکس فوق الاشاره)داراي يك ساختمان 10 طبقه اي در فضايي به مساحت 580 هزار فوت مربع مي باشد كه 48 شركت از جمله اوراكل، موتورلا، مايكرو سافت و اينفوسيس در آن مستقر ميباشند. اين ساختمان كه با همكاري شركت هاي بزرگ ساختماني لارسن و توبرو بنا شده است در سال 1372 شمسی شروع و در آبان 1377 توسط نخست وزير وقت هند رسماً افتتاح گرديد.
فاز دوم به نام cyber Gateway شامل چهار بخش با مساحت 866 هزار فوت مربع در حال انجام بوده و دولت ايالتي 11 درصد سهام آن را در ازاي 151 جريب زميني كه در اختيار شركت سازنده گذاشت، تملك نموده است. بنا بر اظهارات مسولين مربوطه در فاز اول هاي تك سيتي 84 درصد از شركت هاي چند مليتي در حيدرآباد حضور يافته اند كه اين رقم با افتتاح فاز دوم به 95 درصد خواهد رسيد.
اما ساخت فاز سوم "هاي تك سيتي" را قرار بود شركت ايفوسيتي با يك شركت خصوصي سنگاپوري مشتركاً در منطقه مهاداپور حيدرآباد انجام دهند كه در حال حاضر با توجه به بحران جهانی اقتصادی، کار متوقف شده است.
دركنار انجام پروژه "هاي تك سيتي" اقدامات ديگري براي ساخت مجتمع هاي مسكوني با تمام امكانات رفاهي در 4 بخش منازل كاركنان و متخصصين، منازل روساي شركت ها، منازل مسئولين ارشد و واحد هاي تجاري براي شركت ها در حال ساخت و تحويل به متقاضيان بود.
بررسي وضعيت صادرات نرم افزاري آندراپرادش، نشان دهنده آن است كه اين ايالت در رقابت با ايالت هاي كارناتاكا، دهلي نو، تاميل نادو، ماهاراشترا، اوتارپرادش و بنگال غربي به نتايج خوبي دست يافته و هر چند بيشتر توليدات شركت هاي نرم افزاري در خارج از هند مورد استفاده قرار مي گيرد اما در عين حال دانش توليد نرم افزار در هند توانسته كمك هاي زيادي به بخش هاي مختلف اين كشور بنمايد.
· موسسه بين المللي تحقيقات كشاورزي در مناطق گرمسيري (ICRISAT ):
اين موسسه كه موسسه اي غير انتفاعي و غير سياسي است در سال 1972 با هدف ايجاد زمينه مناسب تحقيقاتي در بخش كشاورزي براي كمك به كشورهاي خشك و كم آب به عنوان يكي از 15 موسسه حمايت شونده به وسيله شوراي جهاني تحقيقات غذايي افتتاح گرديد. در مجموع 48 كشور و از جمله آنها جمهوري اسلامي ايران اعضاي تشكيل دهنده اين موسسه مي باشند و هزينه هاي آن توسط اين كشورها تامين مي شود در عين حال نتايج تحقيقات صورت گرفته در اين مركز نيز براي همه كشورهاي عضو به طور يكسان مورد استفاده قرار مي گيرد. اين موسسه علاوه بر حيدرآباد مراكز ديگري در دهلينو، زيمبابوه، كنيا، مالي، نيجريه، مالاوي، نيجر و پاتجرو نيز دارد و هر سال تعدادي از دانشجويان مقطع دكتري از جمهوري اسلامي ايران براي گذراندن دوره هاي تحقيقاتي كوتاه مدت به اين مركز اعزام ميشوند که البته در یکی دو سال گذشته بدلیل محدودیتهائی که دولت هند اعمال می کند این روند کند تر شده است. برخي از گروههاي تحقيقاتي اين مركز عبارتند از: گروه تحقيقات بيوتكنولوژي، گروه توسعه كشاورزي، گروه سيستم كشاورزي.
دانشگاه های حیدرآباد
ايالت آندراپرادش يكي از ايالت هاي دانشگاهي و علمي هند محسوب مي شود. در سراسر اين ايالت بیش از 12دانشگاه و 500 دانشكده در رشته هاي مختلف فني علوم تجربي و انساني تا سطوح عالي تحصيلي فعاليت دارند. به دليل وجود دانشگاه ها و كالج هاي متعدد و معتبر در شهر حيدرآباد در سال هاي اخير عده اي از جوانان ايراني علاقمند به تحصيل اين شهر را انتخاب نموده اند و در حال حاضر بیش از 300 نفر در مقاطع تحصيلي ليسانس تا دكتري در حيدرآباد مشغول به تحصيل هستند. بعضي از دانشگاه ها و دانشكده هاي حيدرآباد كه مورد تاييد وزارت علوم، تحقيقات و فناوري كشورمان هستند عبارتند از: دانشگاه عثمانيه، دانشگاه حيدرآباد، دانشگاه تكنولوژي جواهر لعل نهرو، مفخم جاه كالج، دانشكده پزشكي و مهندسي نظام كالج و دانشگاه زبان هاي خارجي (CIFL ).
- دانشگاه عثمانيه
دانشگاه عثمانيه حيدرآباد از قديمي ترين دانشگاه هاي جهان محسوب مي شود. اين دانشگاه در سال 1297 شمسي توسط مير عثمان علي خان، آخرين حاكم سلسله آصف جاهي تاسيس شده و در حال حاضر ظرفيت پذيرش 150 هزار دانشجو را دارا مي باشد. اين دانشگاه در تمام رشته هاي تحصيلي در گروههاي رياضي، تجربي، انساني و هنر براي مقاطع ليسانس تا دكتري دانشجو مي پذيرد.
- دانشگاه حيدرآباد
اين دانشگاه در سال 1354 شمسي تاسيس شد و عمدتا در مقاطع كارشناسي ارشد و دكتري دانشجو مي پذيرد. دانشگاه حيدرآباد با داشتن 28 گروه آموزشي در چهار گروه تحصيلي از دانشگاه هاي معتبر جهان به شمار مي رود. براي كسب اطلاعات بیشتر در مورد دانشگاه هاي حيدرآباد مي توانيد به بخش تحصيلات عاليه در حيدرآباد كه در بخش دانشجويي سايت سركنسولگري به آدرس ذيل قرار دارد مراجعه نماييد:
http://iranconsulatehyd.org/tahsil%20dar%20hyd%20f.htm
آثار تاریخی و سیاحتی شهر حیدرآباد
شهر حيدرآباد با توجه به قدمت چند هزار ساله و مركزيت فرهنگي خود داراي آثار تاريخي و مراكز سياحتي و تفريحي بسياري است و در سال هاي گذشته نيز به خاطر تبديل اين شهر به قطب اقتصادي و علمي هند، جاذبه بيشتري براي گردشگران پيدا كرده است. ما در اينجا به واسطه موجز بودن مطلب تنها بخشي از اين مراكز و آثار را معرفي مي نماييم .
· موزه سالار جنگ
سالار
جنگ لقب مير يوسف علي خان بود كه طي سال هاي 1291 تا 1293 شمسی سمت نخست وزيري دولت
آصف جاهي را داشت. وي مجموعه اي از نفيس ترين كارهاي هنري، اشياء عتيقه و كتاب هاي
ارزنده را در خانه شخصي اش نگهداري مي كرد كه برخي از آنها را خود تهيه كرده و برخي
ديگر به او به ارث رسيده بود. سالار جنگ در سال 1328 شمسی دو سال پس از جدايي دو
كشور پاكستان و هند از يكديگر و استقلال هند چشم از جهان فرو بست و در سال 1341
شمسی مجلس ايالت تازه تاسيس آندراپرادش كليه اموال عتيقه و كتاب هاي او را به عنوان
ميراث ملي اعلام كرد و در محل سكونت وي تحت عنوان موزه سالار جنگ در معرض ديد عموم
قرار داد. در سال 1349 با ساخت بناي جديد كليه اشياء عتيقه و كتب به محل جديد منتقل
گرديد. در اين موزه مجموعه اي بي نظير از كتب خطي و چاپي قديمي، صنايع دستي، نقاشي،
مينياتور، مجسمه ها، ادوات جنگي و ديگر آثار باستاني از كشورهاي مختلف وجود دارد و
به همين دليل اين موزه يكي از معروفترين موزه هاي هند و حتي جهان شناخته مي شود. در
كتابخانه اين موزه بيش از 50 هزار جلد كتاب وجود دارد كه حدود 9 هزار جلد آن كتاب
هاي خطي و اغلب آنها به زبان فارسي است.
· مكه مسجد
مكه مسجد يكي از معروف ترين مساجد شهر حيدرآباد است كه در سمت جنوب غربي چهار منار واقع شده است. بناي اين مسجد در سال 985 شمسی به دستور سلطان محمد قطب شاه آغاز و در زمان ابوالحسن قطب شاه پايان يافت. صحن اين مسجد حدود7500 متر مربع است و در ابتداي درب ورودي آن حوض بزرگي قرار دارد. نماي بيروني مسجد از 5 قوس محرابي شكل و نماي داخلي آن 15 قوس محرابي دارد. دو مناره بلند در دو گوشه جلوي بنا و يك ساعت آفتابي از ديگر مشخصه هاي اين مسجد است. سلطان محمد اين مسجد را بيت العتيق نام نهاد و هنگامي كه حيدرآباد به دست سلطان اورنگ زيب سقوط كرد، وي نام آن را به مكه مسجد تغيير داد. علت اين تغيير نام آن است كه در هنگام ساخت مسجد مقداري از خاك مقدس مكه در بناي آن بكار برده شده است. معروف است براي قرار دادن سنگ بناي اين مسجد سلطان محمد دستور داد هر كسي كه از نوجواني نماز يوميه اش قضا نشده است حاضر شود. تنها دو نفر حاضر شدند و قسم شرعي ياد كردند كه هيچ يك از نمازهاي آنها قضا نشده است. سپس خود سلطان محمد قسم ياد كرد كه نه تنها از سن 12 سالگي نماز واجبش قضا نشده بلكه نماز هاي تهجد وي نيز ترك نگرديده است. لذا او به اتفاق دو نفر ديگر سنگ بناي مسجد را نهاده و كار ساختمان آن آغاز گرديد. لازم به ذكر است در سال 1384 شمسی سركنسولگري جمهوري اسلامي ايران در حيدرآباد تعداد 50 تخته فرش ايراني به اين مسجد اهداء نمود.
·
چهار
منار
چهار منار عمارتي مربع شكل با ارتفاع 26 و عرض20 متر قديمي ترين بناي تاريخي شهر حيدرآباد است كه در سال 970 شمسی به دستور محمد قلي قطب شاه بنا گرديده است. اين بناي عظيم تاريخي داراي چهار منار و چهار دروازه بزرگ مي باشد و هر يك از دروازه ها به يك خيابان منتهي مي شود و بناي اوليه شهر حيدرآباد بر مبناي چهار منار نهاده شده است. اين اثر تاريخي كه به عنوان سمبل شهر حيدرآباد شناخته مي شود آميزه اي از فرهنگ اسلامي ايراني است و سبك معماري آن مانند معماري شهر اصفهان مي باشد و در قسمت داخلي آن مابين هر يك از ستون ها نام مبارك رسول اكرم (ص) و اميرالمومنين (ع) در كنار هم نوشته شده است. اين بناي دو طبقه در زمان قطب شاهيان به عنوان مدرسه علوم ديني استفاده مي شد.
·
قلعه
گلكنده
اين قلعه در زمان
سلسله كاكاتيا در سال 521 شمسی تاسيس و در زمان قطب شاهيان به عنوان پايتخت برگزيده
شد داراي بناها، برج ها و استحكامات زيبا و هشت دروازه مي باشد. بقاياي اين قلعه
هنوز هم بر فراز تپه اي واقع در منطقه 
گلكندا
در جنوب غربي حيدرآباد، مهمترين مركز توريستي شهر به شمار مي رود. قلعه گلكندا با
اصول مهندسي برگرفته از سبك معماري ايران و هند احداث گرديده و داراي جايگاه هاي
حفاظتي و ديده باني در بالاي ديوارهاي بلند اين قلعه مي باشد. قلعه گلكنده داراي
چند دروازه اصلي و راه هاي ورودي و خروجي مخفي متعددي است كه هر چند تخريب گرديده
ولي هنوز جذابيت هاي خود را براي گردشگران از دست نداده است.
·
هفت
گنبدان قطب شاهي
هفت گنبدان قطب شاهي مجموعه اي از 92 بناي تاريخي ( شامل مساجد ، مقابر ، حمام و ديگر ابنيه تاريخي ) است كه مقابر پادشاهان سلسله قطب شاهي در آن قرار دارد. از جمله اين مقابر مقبره محمد قلي قطب شاه، سلطان قلي، جمشيد قلي، ابراهيم قلي و عبداله قطب شاه مي باشد. اين مجموعه كه در نزديكي قلعه گلكنده قرار دارد به اعتراف باستان شناسان يكي از مجموعه هاي بي نظير تاريخي است كه در صورت مرمت و بازسازي مي تواند با بناهاي تاريخي مهم هند و جهان در جذب گردشگران رقابت كند اما متاسفانه طي سال هاي متمادي مورد بي توجهي قرار گرفته و در حال حاضر از وضعيت مناسبي برخوردار نيست. گفتنی است که در سال 1385 شمسی هیأت بلند پایه میراث فرهنگی کشورمان از این شهر بازدید نمود و مذاکراتی با مقامات ایالتی برای احیاء و مرمت این مجموعه و مسجد پاراماتی و چند بنای دیگر را انجام داد. متعاقب آن یک هیأت کارشناسی از کشورمان مطالعات اولیه کار را شروع کرد و قرار است بزودی با سفر رئیس اداره باستانشناسی ایالت به کشورمان مذاکرات نهائی و یادداشت تفاهم اجرای بازسازی گنبدان قطب شاهی امضاء و کار مرمت و احیاء این بنای بی نظیر توسط مهندسین و متخصصین ایرانی آغاز شود.
· پادشاهي عاشورخانه
در زمان سلطان ابراهيم قطب شاه يعني سال 957 شمسی سنت برگزاري مراسم اربعين حضرت علي(ع) و عزاداري اهل تشيع مرسوم گرديد و در اين زمان عاشورخانه هاي متعددي تاسيس شد كه در آنها مردم در ايام محرم به عزاداري مي پرداختند و يكي از عاشورخانه هاي مهم كه در بخش قديم شهر حيدرآباد مي باشد عاشورخانه پادشاهي است. لازم به ذكر است كه تنها در شهر حيدرآباد 11 هزار عاشورخانه وجود داشته كه 5 هزار از آن در دست شيعيان و 6 هزار آن در اختيار اهل سنت بوده است و در حال حاضر تحت نظارت سازمان اوقاف ايالت آندراپرادش مي باشد .
· قصر فلك نما
قصر فلك نما در منطقه شهر قديم در جنوب چهار منار در بالاي تپه اي بلند قرار دارد اين قصر در سال 1229 شمسی توسط اقبال الدوله نخست وزير مير محبوب علي شاه نظام ششم سلطنت آصف جاهي جهت اقامت شخصي وي بنا گرديد اما در روز افتتاح اين قصر، بناي مذكور نظر شاه را جلب نموده و وي دستور خريداري آن را صادر مي نمايد. اين قصر داراي 300 اتاق بزرگ و سالن هاي مختلف مي باشد .
· قصر چهار محله
قصر
چهار محله كه در اصطلاح اردو به آن «چو محله» مي گويند مجموعه اي از چهار قصر در
كنار يكديگر مي باشد كه در زمان ميرعثمان علي خان بنا گرديد.اين مجموعه تاريخي يكي
از زيبا ترين بناهاي شهر حيدرآباد مي باشد كه در آن موزه اي از عكس ها و لباس هاي
متعلق خانواده پادشاهي قرار دارد.
· راموجي فيلم سيتي
با توجه به اشتياق بيش از حد مردم هند به صنعت سينما مراكز مختلفي در هند براي توليد محصولات سينمايي بوجود آمده است. يكي از مراكز بزرگ سينمايي كه در فاصله چند كيلومتري جنوب شرقي شهر حيدرآباد قرار دارد شهرك سينمايي راموجي است. اين مجموعه بزرگ سينمايي در سال 1374 شمسی توسط راموجي رائو سردبير روزنامه اينالو در زميني به وسعت 2000 هكتار تاسيس گرديد. اين شهرك علاوه
بر ساخت فيلم هاي مختلف سينمايي و تلويزيوني مركزي براي ارسال امواج 12 كانال تلويزيوني به زبان هاي اردو ، تلگو و هندي ميباشد كه تمام آنها نيز توسط آقاي راموجي رائو مديريت مي شود. علاوه بر آن شهرك راموجي با داشتن باغ ها و بخش هاي مختلف تفريحي و ماكت هاي ديدني، يكي از مراكز عمده تفريحي مردم شهر حيدرآباد در تمام طول سال مي باشد.
· درياچه حسين سگر
سد حسين سگر (حسين ساغر) كه در حال حاضر درياچه اين سد در ميان شهر حيدرآباد قرار گرفته در زمان محمد قلي قطب شاه توسط حسين شاه ولي از عالمان دربار قطب شاهيان با هدف جمع آوري و استفاده از آب هاي منطقه كوهستاني شمال غرب حيدرآباد (منطقه بانجاراهيلز و جوبلي هيلز ) طراحي گرديد. در حال حاضر اين درياچه تنها به عنوان محلي براي تفريح مردم شهر مورد استفاده قرار مي گيرد و آب آن به هيچ وجه قابل شرب نيست. در مراسم عيد گانش از اعياد هندويي كه در اوايل شهريور ماه هرسال برگزار مي شود، هزاران مجسمه گچي، سيماني و گلي كوچك و بزرگ در اين درياچه ريخته ميشود كه اين امر موجب آلودگي بيشتر آب آن مي گردد. لازم به ذكر است در سال 1371 شمسی مجسمه بزرگ سنگي بودا در وسط اين درياچه نصب گرديد و در اطراف آن مجموعه اي تفريحي براي مراجعين در نظر گرفته شده است.
از سال گذشته با همکاری دولت ژاپن و اعتبار بانک جهانی، طرح لایروبی و اصلاح این دریاچه ریخته شد و بنا به گفته مقامات محلی مدتی است که این طرح آغاز شده است.
